Rabela de Mareantes / Xavier Yáñez

A dolorosa historia da relación entre a nosa especie e as especies animais non humanas,  ten capítulos especialmente delirantes. “A espantosa crueldade manifestada, tanto con respecto aos homes como aos animais, no curso das grandes festas de circo romanas” (Priscilla Cohn, 1981) é un dos máis ruborizantes deses momentos. Sen embargo, mesmo naquela época, houbo voces como a de Plutarco que non dubidaron en condenar a crueldade exhibida no circo, chegando a afirmar incluso que temos deberes para cos animais o mesmo que para cos nosos semellantes.

No século XVII e XVIII abundaron as obras sobre o problema das diferenzas a establecer entre os animais humanos e os animais non humanos. O dualismo cartesiano entre “corpo e alma” conlevou a idea do automatismo das “bestas”. Segundo esta idea os animais son simplemente “autómatas”. Unha das consecuencias da mesma foi xustificar a disección de animais vivos. Se os animais son só “máquinas”, non hai que preocuparse de saber si sufren ou non dor. Vivimos aínda en boa medida da herdanza dese período, especialmente no que se refire a nosa actitude cos chamados “animais de laboratorio”.´

Na segunda metade de século pasado moitos autores comezaron a preocuparse polo trato de animais en laboratorios, en granxas industrializadas e inclusive en matadoiros. Mesmo organizáronse grupos que trataban e tratan de poñer de manifesto o anacrónico da caza de animais e dos espectáculos nos que se infrinxe aos animais un sufrimento innecesario. Porque os animais sufren. Como sostén Peter Singer, os animais teñen unha orixe parecida á nosa, o seu sistema nervioso é similar ao noso e o seu comportamento ao sufrir unha dor é semellante ao noso. “É unha mera argucia proclamar que os animais que ocupan un sitio moi alto na escala zoolóxica (incluíndo mamíferos, paxaros, etc.) non experimentan dor ou sufrimento” (Priscila Cohn, op. cit). Neste sentido parece oportuno lembrar a opinión expresada por Brigid Brophy. Para Brophy, na mesma medida en que un animal non pode razoar abstractamente, a dor que sofre pode ser aínda maior que a experimentada por un ser humano. O animal, en efecto, non ten “outra cousa na que pensar”. Na mesma liña, Pratt afirma que é posible que haxa unha base fisiolóxica que explique por que os animais experimentan unha dor maior da que soemos experimentar os seres humanos. Habería tamén que considerar a relación existente entre o estado fisiolóxico, ou psicofisiolóxico, de “tensión” e de dor. Peter Singer estudiou os estados de tensión en animais sometidos a procedementos agrícolas industrializados observando, no curso de varios estudos, que o amoreamento de galiñas é causa de mortes prematuras. Porcos semellantemente confinados mostraron sufrir así mesmo de estados de tensión. Segundo dito autor, este feito é tan común que as revistas especializadas falan xa da”síndrome da tensión porcina”. Con frecuencia obsérvase  que os animais morren a causa de tensións excesivas. Basta moitas veces coa tensión que lle produce ao animal o feito de ser capturado.

Así pois, aínda que non é posible ter unha idea da dor e sufrimento que pode experimentar un animal e poder dicir “canto” sufre, pois o seu mundo e o noso son distintos, o que non pode negarse é que os animais non son -como pretendía Descartes- meros autómatas. O que leva a plantexarnos a cuestión de si os animais teñen ou non dereito a que non se lles faga sufrir.

Máis aló do plantexamento estrictamente teórico (sobre o que volveremos noutro momento), a realidade, as veces cruda de máis, fai tan inevitable a reflexión como urxente a toma de decisións.  O 12 de maio de 1994, La Voz de Galicia publicaba a seguinte nova “Los ecologistas denuncian actos de extrema crueldad en los mataderos. Muchos animales son arrojados vivos a calderas hirvientes y despellejados”. Se me permitides vou reproducir íntegramente a nova:

Unha investigación realizada por veterinarios que trabajan en el sector y miembros de ADDA revela que gran parte del ganado vacuno, ovino, equino, caprino y conejos están todavía conscientes cuando se les quita la piel, y el porcino cuando se les introduce en las calderas.

A pesar de que la legislación española obliga al aturdimiento previo al sacrificio de los animales de matadero, el informe, que será publicadomañana en la revista de ADDA, destaca que en muchos casos se utilizan métodos prohibidos, como la introducción de un alambre en el cerebro de los terneros a través del agujero producido por la pistola.

La rápida velocidad de la cadena de  sacrificio de los animales impide, según los expertos de ADDA, comprobar correctamente si el animal si el animal se halla plenamente inconsciente. Por reglamentación, los animales deberían ser aturdidos antes del sacrificio por descarga eléctrica, pistolete de percusión o inhalación de gas carbónico, aunque este último es mucho menos utilizado ya que requiere de unas instalaciones más caras.

La Asociación para la Defensa de los Animales denuncia también en este informelas condiciones de almacenamiento en los mataderos, y asugura que tras un largo viaje en el que los animales pasan hacinados unos encima de otros, éstos son descargados a golpes y los enfermos o los que han resultado heridos durante el trayecto y no pueden ser comercializados se les mata a golpes.

Premendo na imaxe podedes atopar unha interesantísima reportaxe sobre a situación dos matodoiros en España. Advírtese da crudeza dalgunhas imaxes.

Rabela de Mareantes

Traducimos un texto de Priscilla Cohn no que se aborda o problema do maltrato animal dende unha perspectiva ética. Supoñemos que este pequeno fragmento servirá para enriquecer o propio punto de vista cunha reflexión, que dende a seriedade e o rigor, fai accesible á maioría algúns dos principios morais, presentes ou ausentes, que determinan a nosa relación cos animais non humanos. Da tradución facémonos responsables nós.

Ao tratar problemas morais, nocións como as de “autodefensa” e “inocencia” son sumamente importantes. Creo que o maior defensor dos dereitos dos animais aceptería a idea de que está moralmente xustificado matar a un animal se este ameaza a nosa propia vida ou a vida dun semellante… Pero unha vez esto establecido, hai que reflexionar sobre esta cuestión: cantas veces, no curso da nosa vida, periga a nosa existencia a causa dun animal? As poucas ocasións en que un animal pon en perigo a existencia dun ser humano son as ocasións en que este ten pouco, ou ningún, coñecemento dun determinado ámbito vivinte, e procede a invadilo de tal modo que non permite fuxir ao animal … As veces unha persoa atópase cun animal que está protexendo aos seus pequenos… Por outro lado, cabe afirmar que os seres humanos foron, e seguen sendo, unha ameaza para os animais. Causamos a extinción, ou a case extinción, de varias especies de vivintes, porque nos gustaban os trofeos de caza, ou nos gustaba a súa carne, a súas plumas, as súas peles, etc., ou as veces simplemente porque queriamos dispoñer do espazo que ocupaban. Así, pois, os animais son, nun sentido auténtido da palabra, brancos -brancos inocentes- da nosa persecución. Son inocentes no sentido de que non fan nada para causarnos dano, ou polo menos son moi poucos os casos nos que intentan causarnolo. Os animais son así mesmo inocentes nun sentido aínda máis importante -nun sentido moral-, por canto non teñen ningunha idea do mal e do ben: seguen simplemente os seus institntos naturais. A despeito diso, recompensamos a súa inocencia con matanzas en masa. Causamos dor e sufrimento mesmo a membros das especies polas que sentimos simpatía ou admiración. Para facernos cun animal “exótico” -por exemplo un mono ou un loro-, matamos aos seus proxenitores, por non dicir nada do enorme número de seres vivintes que morren ao ser trasladados das xunglas de África ou de América do Sur a Europa e aos Estados Unidos. Se a criatura, que naceu libre na xungla, sae viva do trance, confinarana para o resto da súa vida. Sexa que nos guste pola súa beleza, pola súa carne ou polo que sexa, o fin do animal é case sempre o mesmo: a morte. E no caso dos animais usados en experimentos de laboratorio ou criados en granxas industrializadas, a morte pode ser un alivio para os seus sufrimentos. Así recompensamos a súa inocencia.

Priscilla Cohn Ética aplicada

Rabela de Mareantes / Xavier Yáñez

Obra: El odio en el mundo actual.

Autor: Alfred A. Häsler

Trátase dunha obra do ano 1969 editada en castelán por Alianza Editorial no ano 1973. O libro recolle  unha vintena de entrevistas realizadas por Alfred A. Häsler a intelectuais “situados dentro de un amplio espectro ideológico, político, racial y religioso”. Centrarémonos naqueles autores que dende o noso particular e parcial punto de vista teñen un maior interese.

No primeiro capítulo, titulado “Indignación nacida de la dignidad humana”, reprodúcese unha breve conversación entre Alfred A. Häsler e E. Bloch (1885-1977) sobre o fenómeno da violencia e o odio nun mundo que segue a ser o noso. Respecto da cuestión en torno á que xira a conversa, a postura de Häsler pode resumirse como unha sorte de pacifismo sen fisuras, polo menos inicialmente. É dicir, para Häsler -como por outra banda volveremos a ver cando comentemos a entrevista con Ernst Fischer- sempre hai unha alternativa ao odio e a violencia que este xenera.

Bloch, sen embargo, prefire matizar. Non tódolos odios son iguais e, conseguintemente, non todos se poden xustificar ou rexeitar da mesma maneira. Para Bloch, o odio que “ven de abaixo” ten razóns de ser superiores e os odiados contribuiron en gran medida a provocar ese odio por odiar eles mesmos. “De que xeito odiouse ao pobre home, ao servo, ao oprimido, e non digamos se en algún momento ocorréuselles rebelarse! … É dicir, que o pobre home ten un motivo superior para ser levantisco, o cal provoca o odio das dereitas“. Precisamente, respecto da  xustificación dese odio  que “ven de abaixo”, do odio de ese home que “ten un motivo superior”, Bloch sostén que a cuestión realmente importante pode formularse así: “Constitúe o odio, en situacións revolucionarias concretas, unha ferramenta cuxo emprego poida permitirse polo menos durante certo tempo? É dicir, o odio que se transforma rápidamente cando está xustificado, ou sexa, cando ten motivos superiores… é dicir, o odio que se transforma en ira. A ira xa é cousa moi distinta do odio. Incluso existe a noción de “santa ira”. E a ira cando ten motivos superiores… ben, é unha forza que levou ao asalto da Bastilla“. Como vedes, o punto de vista de Bloch coincide co marxismo ortodoxo, para ambos a violencia -sexa esta provocada pola ira ou o odio que “ven de abaixo”- é a comadrona da historia. Os distintos significados que Bloch atribúe ao odio e á ira parécenme superfluos. Realmente, do que se trata, penso eu,  é da xustificación ou non da violencia de clases. Respecto disto, Bloch sostén que a ira (enténdase, a violencia) “é probablemente un ingrediente sen o que xamais se conseguiría cambiar nada no mundo”. A violencia de clases é tan vella como a humanidade. “Significa o combate do explotado, do oprimido, do pisoteado. É dun elevado valor moral e existe máis aló da socioloxía e da política, por exemplo, no cristianismo. A crítica á relixión, di Marx en 1944, consiste en propoñerse como imperativo categórico a subversión de tódalas relacións nas que o home aparece como ser oprimido, vexado, despreciado e enclaustrado.” Sen embargo, cando falamos de odio de clases non estamos a referirnos só ó odio “xustificado” que o ser humano alienado sinte polo tirano, polo amo; estamos tamén a referirnos ao odio “inxustificable” que o dono sente polo escravo. Por outra banda, mentres que o primeiro  transfórmase en violencia só cando os “motivos superiores” dos oprimidos son inaprazables; o segundo, exércese violentamente a cotio con salarios de fame, desemprego, falta de cobertura asistencial, infravivenda… . O primeiro é por dignidade; o segundo, é manifestamente indigno.

Permitídeme que transcriba agora parte da discusión entre Häsler e Bloch nun dos momentos máis tensos. Häsler reproduce unha das críticas máis habituais ao marxismo, a súa relación co comunismo soviético: Leer máis de O odio no mundo actual: Ernst Bloch.

Rabela de Mareantes / Xavier Yáñez

Autor: Alfred A. Häsler

Título: El odio en el mundo actual.

POR UN ROSTRO HUMANO DO SOCIALISMO. CONVERSACIÓN CON ERNST FISCHER

Häsler, militante dun pacifismo radical -case poderiamos dicir dogmático-, como xa temos dito no anterior comentario desta obra, comeza a conversación con Fischer no punto que máis despertara o noso interese na súa conversa con Bloch: Hai un odio xustificado e un odio reprobable?. A esta cuestión Fischer responde como respondería Bloch e calquera pensador comprometido coa razón e non con dogmatismos relixiosos ou ideolóxicos que, de forma manifesta ou encuberta, adoptan o revisionismo como estratexia adaptante a un estado de cousas que consagra a desigualdade entre os homes. “En ocasións hai un odio xustificado, un odio que nace da ira provocada pola inxustiza, a crueldade, o abuso de poder. Detrás dese odio encóntrase o amor dolorido do outro”. Antes comentara “Mire vostede, a Hitler había que odialo, a aquela cara lívida feita de vapores de cervexa, de maldade e delirios de grandeza…”. Nin Häsler podería negar a necesidade e inevitabilidade do odio humano á barbarie inhumana dun Mussolini, un Hitler, un Franco ou un Stalin. Pero, Häsler, unha vez máis, non pode resisti-la tentación de identificar o principio fundamental da praxe marxista, a loita de clases, co totalitarismo stalinista, presentando este como consecuencia inevitabel daquel. A pregunta, polo tanto, non se fai esperar: “No marxismo desempeña o odio de clases un papel moi importante. Como enxuiza vostede o papel do odio de clases? Poderían ter en el as súas raíces os crimes, por exemplo do stalinismo?”.  A resposta de  Fischer introduce unha distinción que semella pertinente: “O marxismo preconiza a loita de clases, non o odio de clases… Naturalmente que hai odio latente sobre todo no proletariado máis miserable. O seu representante non é o obreiro con conciencia de clase, senón o desclasado. O obreiro que ten conciencia de clase quere unha sociedade con dignidade humana. O home fora da sociedade o que sempre quere é que os outros o pasen aínda peor que el. Prefire destruir a construir. Esfórzase por alcanzar o poder para facerllo sentir aos demais. Por outra banda, o odio de clases non é un rasgo característico do stalinismo, senón o poder polo poder mesmo, o dominio incontrolado do aparato do poder”. Aínda que estamos dacordo coa distinción entre “obreiro con conciencia de clase” e “home desclasado” cremos que algunhas das consideracións ao respecto terían que ser matizadas, xa que parece que se fai planear sobre a definición do segundo a sombra da sospeita moral. O “home desclasado” aparece como responsable do carácter marxinal da súa condición; e mesmo semella que esta o abocase á perversión moral. Sen embargo, os “desclasados”, precisamente por atoparse nas marxes do sistema, por non ser en ningún sentido beneficiarios de ningunha das súas prebendas, por non ter, xa que logo, nada que perder, constitúen unha poderosa forza de cambio sustantivo, de transformación revolucionaria das inhumanas condicións de existencia que eles mesmos encarnan.

Leer máis de O odio no mundo actual: Ernst Fischer